De kok van de Titanic

‘De kok van de Titanic’ is geschreven door Karin Sitalsing en uitgegeven door Uitgeverij Atlas Contact. De subtitel luidt: Hoe een Groninger op het beroemdste schip ter wereld terechtkwam.

Titel, subtitel en cover

Niet alleen de mooie cover en de titel spraken mij direct aan, maar vooral ook de subtitel. Ik woon sinds 1995 in Groningen. Niet in de stad, maar die ken ik natuurlijk wel goed, omdat we er regelmatig komen. Een Groninger op de Titanic? Dat maakte mij meteen nieuwsgierig.

De cover is een prachtige tekening, “Koning Albert” uit de Library of Congress, Prints and Photographs Division in Washington D.C. Je ziet mensen over het dek van het beroemdste schip ter wereld lopen, met de oneindige zee en een ondergaande zon op de achtergrond. Volgens mij zie ik in de verte ook een reddingsboot. Dat er uiteindelijk veel te weinig reddingsboten waren, weten we natuurlijk allemaal. Als er meer waren geweest, had de man over wie dit boek gaat het misschien wel overleefd…

De cover zette mij echter ook een beetje op het verkeerde been. Ik verwachtte eigenlijk een roman over de Groningse kok op de Titanic. Het boek is echter iets anders. Het gaat vooral over Karin Sitalsing zelf en haar zoektocht naar het leven van Hennie, oftewel Hendrik Bolhuis, en de manier waarop deze Groninger als kok op de Titanic terechtkwam.

De auteur

Karin Sitalsing heeft al meerdere boeken op haar naam staan. Op Boekrecensiesblog staat bijvoorbeeld een recensie van En dan nu het goede nieuws. Die recensie is alweer van een tijdje geleden.

Karin Sitalsing was altijd al geïnteresseerd in zijn verhaal en op een dag vangt ze op dat er een Groninger op de Titanic heeft gezeten.

Dat laat haar niet meer los.

Met bonzend hart en een trillend ooglid rekende ik mijn lunch af. Ik rende zowat naar huis, kroop achter de computer en tikte ‘Groninger op de Titanic’ in. Er was wat geschreven over Hendrik Bolhuis, zoals hij bleek te heten. Een paar krantenartikelen, hij werd genoemd in een handvol boeken en op geschiedenissites zoals De Verhalen van Groningen, maar echt heel erg bekend was zijn verhaal niet. Mooi, dacht ik. Hold my beer.

En vanaf dat moment begint haar zoektocht.

Schrijfstijl

Nu kom ik meteen op de schrijfstijl van de auteur. Die is vlot en heel modern. Hier en daar gebruikt Sitalsing een Engels woord – wat tegenwoordig very normal is – maar vooral schrijft ze meelevend en persoonlijk.

Naarmate het boek verdergaat en Sitalsing steeds dieper in het leven van Hennie graaft, lijkt het alsof ze steeds meer van hem gaat houden. En eerlijk gezegd gebeurde dat bij mij als lezer ook. De schrijfstijl wordt steeds warmer en persoonlijker. Soms vult de auteur de geschiedenis aan met haar eigen verbeelding. Dat is niet vreemd, want van sommige momenten weten we simpelweg niet precies wat er is gebeurd.

Dat geldt zeker voor de laatste uren, minuten en seconden van Hennie. Dat gedeelte grijpt je echt naar de keel. Tissues gereed houden, is mijn advies.

Niemand weet natuurlijk hoe het gevoeld moet hebben om aan boord te zijn van een schip dat zinkt, terwijl duizenden mensen om je heen in paniek zijn, schreeuwen, huilen of proberen te overleven. Niemand kan precies weten wat er in de laatste minuten door Hennies hoofd is gegaan. Sitalsing probeert die laatste momenten daarom op een invoelende en fantasierijke manier voor de lezer voor te stellen. En dat doet ze heel knap.

De Titanic

De meeste mensen kennen het verhaal van de Titanic. Het schip werd gebouwd voor de White Star Line en was op het moment van zijn eerste reis een van de grootste en meest luxueuze passagiersschepen ter wereld. De Titanic was ongeveer 269 meter lang en er konden ruim 2.400 passagiers mee, naast de ongeveer 900 bemanningsleden.

Op 10 april 1912 vertrok het schip vanuit Southampton voor zijn eerste reis. Aan boord waren mensen uit allerlei landen en uit verschillende sociale klassen. De Titanic maakte onderweg stops in Cherbourg in Frankrijk en Queenstown, het huidige Cobh in Ierland. Daarna zette het schip koers richting New York.

In de nacht van 14 op 15 april 1912 ging het verschrikkelijk mis. Om 23.40 uur botste de Titanic in de noordelijke Atlantische Oceaan tegen een ijsberg. Het schip was ontworpen met waterdichte compartimenten en werd door veel mensen als bijzonder veilig beschouwd. Toch stroomde er na de botsing water meerdere compartimenten binnen. Uiteindelijk kon het schip het gewicht van het binnenstromende water niet meer dragen.

Om ongeveer 02.20 uur op 15 april verdween de Titanic onder het wateroppervlak. Van de ruim 2.200 mensen aan boord overleefden slechts ongeveer 700 mensen de ramp. Meer dan 1.500 mensen kwamen om het leven. Een van de belangrijke oorzaken van het hoge aantal slachtoffers was het tekort aan reddingsboten. De Titanic had zestien gewone reddingsboten en vier opvouwbare boten, samen goed voor iets meer dan 1.100 mensen. Dat was lang niet genoeg voor iedereen aan boord.

En dan was er natuurlijk nog iets wat het verhaal zo aangrijpend maakt: de Titanic was op haar eerste reis. Voor veel passagiers was dit niet zomaar een overtocht. Ze waren op weg naar een nieuw leven, naar familie, werk of een nieuwe toekomst in Amerika. Ergens tussen al die mensen bevond hij zich dus, de Groninger kok: Hendrik ‘Hennie’ Bolhuis.

Beroemd verhaal, onbekende Hennie

De Titanic is een wereldberoemd verhaal, maar door Hennie krijgt het een heel ander gezicht. Het gaat niet alleen meer over het schip, de ijsberg en de ramp. Het gaat over één persoon. Waar kwam hij vandaan? Waarom ging hij werken op de Titanic? Hoe zag zijn leven eruit? En wat gebeurde er met hem toen het schip zonk?

Sitalsing beantwoordt al die vragen in dit boek. Haar onderzoek is diepgaand. En petje af hiervoor. ‘De kok van de Titanic‘ is meer dan alleen een boek over de Titanic. Het is ook een familiegeschiedenis en een zoektocht naar een man die lange tijd een relatief onbekend slachtoffer van een van de bekendste scheepsrampen uit de geschiedenis bleef.

Ook de wereld waarin Hennie als kok werkte, komt tot leven. Het leven aan boord van een enorm schip als de Titanic was natuurlijk totaal anders dan het leven dat wij nu kennen. Er waren honderden bemanningsleden nodig om het schip draaiende te houden. In de enorme keukens werd iedere dag gekookt voor passagiers uit verschillende klassen.

Het Dunning-Krugereffect

Tijdens het lezen moest ik ook denken aan het Dunning-Krugereffect. Dat is het verschijnsel waarbij mensen met weinig kennis over een onderwerp hun eigen kennis soms hoger inschatten dan die werkelijk is. Je weet dan eigenlijk nog te weinig om te beseffen hoeveel je níét weet.

En dit merkte ik bij mezelf. Ik dacht altijd dat ik behoorlijk veel over de Titanic wist. Het schip, de ijsberg, de ramp, de reddingsboten: dat verhaal kende ik natuurlijk. Maar tijdens het lezen van ‘De kok van de Titanic‘ kwam ik erachter dat mijn kennis vooral bestond uit de bekende feiten. Hoe meer ik over Hennie, de bemanning, het leven aan boord en de omstandigheden rond de ramp las, hoe meer ik besefte hoeveel ik eigenlijk niet wist. Het boek heeft mijn beeld van de Titanic daardoor flink verdiept. En misschien is dat wel een van de leukste dingen die een goed geschiedenisboek kan doen: je eerst laten denken dat je iets al weet, om je vervolgens te laten ontdekken hoeveel er nog te leren valt.

Aanrader

Ik begon aan ‘De kok van de Titanic‘ omdat ik nieuwsgierig was naar die Groninger op de Titanic. Uiteindelijk kreeg ik veel meer dan alleen het verhaal van een kok.

Karin Sitalsing heeft een bijzonder boek geschreven over een man die ruim honderd jaar geleden leefde en die zonder haar nieuwsgierigheid misschien grotendeels vergeten zou zijn gebleven. Door haar onderzoek krijgt Hennie Bolhuis een gezicht en wordt hij meer dan alleen een naam in een lijst van slachtoffers.

Op pagina 257 staat een mooie foto van hem, met daarnaast een QR-code om nog meer foto’s te bekijken. Met een zucht kijk ik naar de foto van Hennie.

Ja, zeker weten. Na het lezen van dit boek ben ook ik van hem gaan houden…