Deep Survival – Laurence Gonzales
‘Deep Surival’ is geschreven door de Amerikaanse auteur Laurence Gonzales en is vertaald door Rob de Ridder. Het boek is uitgegeven door Uitgeverij Volt. De subtitel luidt: Wie overleeft, wie niet en waarom.
Wat maakt dat de ene persoon een ramp overleeft en de andere niet? Is het geluk, een goede voorbereiding, ervaring of gewoon de juiste beslissing op het juiste moment? En kun je eigenlijk wel voorspellen hoe je zelf reageert als je leven plotseling op het spel staat?
Dat zijn de vragen waarmee Laurence Gonzales aan de slag gaat in ‘Deep Survival’. Ik heb het boek zeer geconcentreerd gelezen. En dat is best een prestatie, want Gonzales neemt je mee in een enorme hoeveelheid verhalen, wetenschappelijke inzichten en psychologische verklaringen. Het is een boek waar je veel van leert, maar waarvoor je je aandacht er wel goed bij moet houden.
Nagelbijtend spannend
Ieder hoofdstuk begint met een spannend verhaal over mensen die in een levensbedreigende situatie terechtkomen. Denk aan bergbeklimmers die in de problemen komen, mensen die verdwalen in de wildernis of overlevenden van een vliegtuigongeluk.
Je weet tijdens het lezen niet hoe het afloopt. Wie haalt het en wie niet? En vooral: waarom? Soms blijken mensen met weinig middelen en nauwelijks overlevingskansen het er levend vanaf te brengen, terwijl anderen die beter voorbereid lijken het niet redden.
Dat maakt de verhalen bijzonder spannend. Je leest niet alleen om te ontdekken wat er is gebeurd, maar ook om te begrijpen welke beslissingen het verschil hebben gemaakt. Of juist welke verkeerde keuzes iemand fataal zijn geworden.
Na het verhaal volgt de uitleg. Gonzales onderzoekt wat er in zulke situaties gebeurt en betrekt daarbij onder meer de werking van onze hersenen, onze emoties, ons gedrag en onze manier van denken. Waarom zien we bepaalde gevaren niet aankomen? Waarom blijven we soms vasthouden aan een plan dat overduidelijk niet meer werkt? En waarom raakt de ene persoon in paniek, terwijl de ander juist rustig blijft nadenken?
Hoe ontstaan ongelukken en hoe overleef je ze?
Het boek bestaat uit twee delen: Hoe ongelukken gebeuren en Overleven.
In het eerste deel laat Gonzales zien dat ongelukken niet altijd het gevolg zijn van één grote, spectaculaire fout. Vaak gaat er een hele reeks kleine dingen aan vooraf. Een verkeerde inschatting, een gewoonte die normaal gesproken prima werkt, een waarschuwing die je niet serieus neemt of de overtuiging dat het allemaal wel goed zal komen.
Juist dat laatste is interessant. Mensen hebben de neiging om nieuwe situaties te beoordelen op basis van eerdere ervaringen. Dat is meestal handig, maar kan ook gevaarlijk zijn. Als iets altijd goed is gegaan, verwachten we al snel dat het de volgende keer ook wel goed zal gaan. Zelfs wanneer de omstandigheden inmiddels heel anders zijn.
In het tweede deel draait het om de vraag wat mensen helpt om een ramp te overleven. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke kracht, kennis en ervaring. Ook de manier waarop je met angst en stress omgaat, speelt een belangrijke rol. Kun je de werkelijkheid onder ogen zien? Durf je toe te geven dat je een verkeerde beslissing hebt genomen? En kun je je plan aanpassen wanneer de situatie daarom vraagt?
Gonzales onderbouwt zijn inzichten met een indrukwekkende hoeveelheid voorbeelden en psychologische uitleg. Je merkt dat hij zich grondig in het onderwerp heeft verdiept. Het is geen verzameling spannende avonturen waaraan achteraf een wijze les wordt vastgeknoopt. Hij probeert daadwerkelijk te verklaren waarom mensen onder extreme omstandigheden verschillend reageren en welke factoren hun overlevingskansen beïnvloeden.
Waarom is dit boek internationaal zo populair?
‘Deep Survival’ verscheen oorspronkelijk in 2003 en groeide uit tot een internationale bestseller. Dat is niet zo vreemd, want Gonzales combineert twee dingen die elkaar uitstekend aanvullen: spannende, waargebeurde verhalen en wetenschappelijke inzichten in menselijk gedrag. Het boek wordt bovendien niet alleen gelezen door avonturiers en mensen die graag de wildernis intrekken, maar ook door professionals die zich bezighouden met risico’s, stress en besluitvorming.
De kracht zit voor mij vooral in de bredere toepasbaarheid. Je hoeft helemaal niet van plan te zijn om een berg te beklimmen, met een boot de oceaan over te steken of een survivaltocht door de jungle te maken om iets aan dit boek te hebben.
De situaties zijn extreem, maar de menselijke reacties zijn herkenbaar. Ook in het dagelijks leven houden we soms te lang vast aan een plan, negeren we signalen dat iets niet goed gaat of laten we ons door stress verleiden tot beslissingen waar we later spijt van krijgen.
Natuurlijk is een mislukte wandeltocht in de bergen iets heel anders dan een vliegtuigcrash of de aanslagen op de Twin Towers in 2001. De omstandigheden, gevaren en overlevingskansen zijn niet met elkaar te vergelijken. Toch probeert Gonzales patronen te ontdekken in de manier waarop mensen met noodsituaties omgaan. Dat maakt het boek interessant voor een veel groter publiek dan alleen de doorgewinterde avonturier.
Twaalf eigenschappen van overlevers
Helemaal aan het einde presenteert Gonzales een lijst met twaalf kenmerken of eigenschappen die hij bij overlevers terugziet. Het is een soort samenvatting van de inzichten die hij in het boek heeft uitgewerkt.
Ik vind dat een gedurfd en eerlijk gezegd ook een beetje vaag, onderdeel. Kun je werkelijk twaalf algemene regels opstellen die verklaren waarom iemand een ramp overleeft? De omstandigheden zijn immers iedere keer totaal anders. Wat iemand helpt wanneer die verdwaald is in een bos, hoeft niet automatisch te werken bij een vliegtuigongeluk of een aanslag.
Toch is de lijst interessant. Het gaat onder meer om rustig blijven, de situatie goed waarnemen, nadenken, plannen maken en daadwerkelijk in actie komen. Ook flexibiliteit speelt een rol: je moet bereid zijn je oorspronkelijke plan los te laten als de werkelijkheid daar aanleiding toe geeft. Zelfs humor en zelfreflectie komt aan bod, hoe gek dit ook zal klinken. Humor werkt namelijk zeer ont-stressend en de-escalerend. En dat is ook nodig om te overleven.
Voor mij is dat misschien wel een van de belangrijkste lessen uit het boek. Niet koppig vasthouden aan wat je had bedacht, maar blijven kijken naar wat er werkelijk gebeurt. En accepteren dat je het soms bij het verkeerde eind hebt.
Dat klinkt eenvoudig. Tot je er middenin zit.
Deep Surival: een schat aan informatie, maar ook een beetje rommelig
Hoewel ik het boek met veel interesse heb gelezen, heb ik ook een kritische kanttekening. Gonzales haalt voortdurend voorbeelden aan die op elkaar aansluiten. Soms komt hij terug op een verhaal dat je een paar hoofdstukken eerder hebt gelezen. Die voorbeelden zijn vaak heel geschikt om een theorie te verduidelijken, maar de manier waarop alles in elkaar grijpt, maakt het boek soms wat rommelig.
Het ene verhaal leidt naar een psychologische verklaring, die vervolgens weer wordt verbonden aan een ander voorval. En voor je het weet, ben je een paar afslagen, rampen, gevaarlijke gebeurtenissen verder dan je aanvankelijk van plan was.
De verschillende onderwerpen en verhalen versterken elkaar, maar het voelt af en toe alsof je van de hak op de tak springt. Je moet dus goed blijven opletten. Een beetje zoals tijdens een ramp, zou je kunnen zeggen. Al is het in mijn geval gelukkig voldoende om even terug te bladeren als ik de draad kwijt ben.
Ik heb bovendien gemerkt dat er na het lezen verrassend weinig is blijven hangen. Dat ligt niet aan een gebrek aan interessante informatie, integendeel. Het boek staat er juist vol mee. Gonzales gaat diep op de materie in en verbindt zo veel verschillende inzichten met elkaar dat het lastig is om alles te onthouden.
Ik denk dan ook dat ik het boek nog een keer moet lezen. Misschien blijft er bij een tweede lezing meer hangen, juist omdat ik de verhalen al ken en daardoor meer aandacht kan besteden aan de achterliggende ideeën.
Ook bruikbaar bij kleine rampen
Wat ik mooi vind, is dat je de lessen uit ‘Deep Survival’ ook kunt toepassen op situaties die niet levensbedreigend zijn. Want laten we eerlijk zijn: gelukkig krijgen de meesten van ons niet dagelijks te maken met een vliegtuigcrash of een overlevingstocht door de jungle. Maar kleine rampjes komen regelmatig voorbij. Een project dat volledig anders loopt dan verwacht. Een probleem waarvoor je niet meteen een oplossing ziet. Een situatie waarin de emoties oplopen en je geneigd bent om impulsief te reageren.
Juist dan kan het helpen om even pas op de plaats te maken. Wat gebeurt er eigenlijk? Welke informatie heb ik? Wat kan ik zelf doen en wat moet ik misschien anders aanpakken? Ook zelfreflectie is belangrijk. Durven erkennen dat je een verkeerde inschatting hebt gemaakt, is niet altijd prettig, maar wel nuttig. En een beetje humor kan helpen om de spanning te verminderen. Soms is het beter om even te lachen om de chaos dan om er nog een extra probleem bovenop te stapelen.
Natuurlijk kun je een alledaags probleem niet zomaar gelijkstellen aan een levensbedreigende noodsituatie. Maar de menselijke neiging om onder druk minder helder te denken, is ook buiten extreme omstandigheden herkenbaar.
Aanrader
‘Deep Survival’ is een bijzonder interessant boek dat veel verder gaat dan spannende overlevingsverhalen. Laurence Gonzales probeert te begrijpen waarom mensen in extreme omstandigheden bepaalde beslissingen nemen en waarom de een het overleeft en de ander niet. Hij doet dat met uitgebreide voorbeelden en een grondige bespreking van de psychologie achter ons gedrag.
Ik heb het met veel interesse gelezen en kan het zeker aanraden. Wel is het een boek dat ik niet na één keer lezen helemaal denk te kunnen doorgronden. De volgende keer zal ik waarschijnlijk wat vaker pauzeren om bepaalde inzichten te laten bezinken. Dat lijkt me bij dit boek geen overbodige luxe.
En wie weet onthoud ik dan ook wat meer van die twaalf eigenschappen van overlevers. Je weet tenslotte maar nooit wanneer je ze nodig hebt. Al hoop ik voorlopig dat mijn grootste ramp bestaat uit een computer die ermee ophoudt vlak voordat ik een blogartikel wil opslaan.
Previous Post
