Lezen tegen mijn gelijk in

Ik lees graag met de gedachte dat ik open ben. Dat ik nuance zie, dat ik verschillende perspectieven begrijp, dat ik niet zo snel oordeel…. Dat wil iedereen toch? Het is een comfortabel zelfbeeld dat je zelf graag in stand houdt. Daarom kies ik vaak boeken die mij aanspreken, of eerlijker gezegd: mijn menig bevestigen. Heel menselijk, maar…. soms kom ik toch boeken tegenkom die dat beeld zachtjes onderuit halen.

Lezen tegen mijn gelijk in

Twee boeken deden dat de afgelopen tijd nadrukkelijk: ‘Wormmaan’ van Marike Heitman en het werk van Geert Mak over Europa. Ik las deze al een tijdje geleden maar denk er nu, door de geopolitieke chaos, vaak aan.

Gender ‘gedoe’

‘Wormmaan’ van Mariken Heitmann is geen boek dat je een standpunt aanreikt. Het doet iets ongemakkelijkers: het ontregelt. Wat ik dacht te begrijpen over gender, identiteit en lichamelijkheid bleek minder stevig dan ik aannam. Ik merkte tijdens het lezen hoe snel mijn gedachten toch weer richting duidelijkheid wilden bewegen. Zwart-wit. Vooral niet te veel grijs. Naar definities, naar categorieën, naar iets wat vast te pakken is. Terwijl het boek juist blijft hangen in het ongrijpbare. In de grijze gebieden waar taal tekortschiet en waar identiteit niet netjes samenvalt met woorden of verwachtingen.

Ik dacht dat ik genuanceerd dacht over dit soort thema’s, gender-identiteit in dit geval. ‘Wormmaan’ gaf me geen nieuwe overtuiging. Het maakte het simpelweg moeilijker om mijn oude overtuigingen nog zo zeker te voelen. Wat ik vooral mooi vond: het hele gender-gebeuren is de laatste decennia wel erg op de voorgrond aanwezig (geweest?) in onze huidige samenleving, maar het is iets van alle tijden. Heitman onderstreept dit vooral om ver in de tijd terug te gaan, heel ver, helemaal richting de oertijd.

Ook twee mooie boeken met dit thema, maar dan veel verder op de achtergrond:

Europa anno nu…

Voor iedereen die een knoop in zijn maag heeft betreffende ‘Europa’ zou ik graag de boeken van Geert Mak willen aanraden. Bij Geert Mak gebeurde bij mij iets vergelijkbaars zoals hierboven beschreven, maar op een heel ander niveau. In ‘In Europa´ en ‘Grote Verwachtingen’.

Voor ik deze boeken las, betrapte ik mezelf regelmatig op vrij eenvoudige gedachten over Europa. Te bureaucratisch. Te traag. Te ver van mensen af. Geen eenheid, veel gedoe (lees: dwarsliggers) om uiteindelijk een standpunt in te nemen.

En ergens kloppen die observaties ook wel. Maar ze zijn leeg zonder context. Mak stapelt verhalen, geschiedenis, perspectieven en tegenstrijdigheden op elkaar, totdat één ding duidelijk wordt: dit geheel laat zich niet vangen in een snelle mening. Wat eerst traag lijkt, blijkt vaak het resultaat van botsende belangen, historische gevoeligheden en fragiele compromissen.

Hoe meer ik las, hoe minder stellige uitspraken ik nog kon doen. Niet omdat alles ineens goed was, maar omdat alles ingewikkelder werd. Heel ingewikkeld. The sign of the times. Iedere populist zal zeggen: Het is simpel, het is eenvoudig, maar dat is het zeker niet. Neem daarbij de onrust in de wereld, doordat Amerika een vijandsbeeld van Europa aan het creëren is, en alles wordt nóg ingewikkelder dan voorheen.

Wil je iéts begrijpen van het begrip ‘Europa’ lees dan vooral zijn boeken. Ik hoop vurig dat Europa sterker zal worden.

Lezen tegen mijn gelijk in – boeken die je mening ‘hervormen’

Wat deze beiden boeken gemeen hebben, is niet hun onderwerp, maar hun effect. Ze corrigeren niet door te overtuigen, maar door te ontregelen. Ze geven geen antwoorden die je kunt overnemen, maar halen de vanzelfsprekendheid onder je eigen antwoorden vandaan.

Toegeven, ik lees graag boeken die mijn mening versterken. Maar ik zou iedereen willen aanraden: lees ook eens boeken die je een andere invalshoek laten zien over een onderwerp, of je aan het twijfelen brengen. Het is belangrijker dat goede boeken iets anders doen: ze maken het moeilijker om je mening te behouden zonder twijfel.Twijfel is gezond, twijfel is intelligent. En die twijfel voelt minder comfortabel. Maar wel eerlijker.