Zeven Habsburgse zussen

‘Zeven Habsburgse zussen’ is geschreven door Veronica Buckley en uitgegeven door Uitgeverij Atlas Contact. De vertaling is verzorgd door Fennie Steenhuis en Jetty Huisman. In het boek staat nurcode 680/681. Dit betekent dat het boek onder de genres: ‘Geschiedenis’ en ‘Historische biografieën’ valt.

Veronica Buckley

De auteur Veronica Buckley is een Nieuw-Zeelandse schrijfster die bekendstaat om haar toegankelijke boeken over Europese vorstenhuizen en beroemde vrouwen uit de geschiedenis. Ze groeide op in Christchurch en studeerde onder meer Franse taal, filosofie en geschiedenis. Haar loopbaan verliep opvallend veelzijdig: eerst werkte ze als celliste, later als technisch schrijver in de computerwereld, voordat ze zich volledig op historische boeken ging richten.

Op de eerste pagina is een foto van de schrijfster te zien, met een hele korte bio over haar andere boeken. In de laatste zin staat: “Zij is zelf een van zeven zussen”. En een paar pagina’s verder op staat: Voor mij zeven lieve zussen – uiteraard. Ik vond dit erg leuk om te lezen omdat op een een of andere manier het boek ook zo voelt. Buckley leeft natuurlijk in een totaal andere tijd en de vergelijking met de ‘Zeven Habsburgse zussen’ zou natuurlijk nergens op slaan, maar in dit, grotendeels feitelijke boek, ‘voel’ je wel de liefde voor de zussen onderling en de intense band die zij hadden met elkaar en het hele grote gezin. De auteur verwoordt dit mooi tussen de regels door.

Zeven Habsburgse zussen

De “Zeven Habsburger zussen” zijn de zeven bekendste dochters van Maria Theresa en Francis I, Holy Roman Emperor die een belangrijke politieke of dynastieke rol speelden in Europa. Maria Theresia kreeg in totaal 16 kinderen (11 dochters en 5 zonen).

Overzicht van die beroemde zeven zussen:

Gij, gelukkig Oostenrijk, trouwt

Aan het hof van Maria Theresia draaide familie niet alleen om gezelligheid, muzieklessen en keurige diners — haar kinderen waren ook belangrijke pionnen op het grote Europese schaakbord. Vooral haar dochters kregen een duidelijke taak mee: trouwen in de juiste koninklijke familie. Daarmee konden bondgenootschappen worden versterkt, ruzies worden bijgelegd en invloed worden uitgebreid, zonder dat er meteen een leger aan te pas hoefde te komen. Het paste perfect bij de oude Habsburgse lijfspreuk: “Bella gerant alii, tu felix Austria nube” — “Laat anderen oorlog voeren; gij, gelukkig Oostenrijk, trouwt.”

Maria Theresia nam die strategie bijzonder serieus. Haar dochters werden opgevoed met talen, etiquette, dans en muziek, zodat zij later aan de Europese hoven een uitstekende indruk zouden maken. Achter al die zijdejurken en hofbals zat dus een duidelijke politieke bedoeling. Een huwelijk met een Bourbon, een Wittelsbach of een Napolitaanse koning kon soms meer opleveren dan een jarenlang conflict. Europa van de achttiende eeuw was eigenlijk één groot netwerk van neven, nichten, schoonzussen en schoonmoeders — en de Habsburgers waren daar meesters in.

Toch betekende dat niet dat de prinsessen altijd gelukkig werden van die plannen. Sommige dochters legden zich neer bij hun lot, anderen sputterden stevig tegen. Maria Amalia bijvoorbeeld wilde liever zelf kiezen met wie ze trouwde, terwijl Marie Antoinette als jong meisje vooral uitkeek naar bals en theater en nog nauwelijks besefte hoe belangrijk haar huwelijk met de Franse kroonprins eigenlijk was. Maria Christina was een uitzondering: zij mocht wél uit liefde trouwen, iets waar haar zussen met enige jaloezie naar keken.

Europees supernetwerk

Ondanks alle familiedrama’s werkte de aanpak vaak verrassend goed. Door slim te huwen wist Maria Theresia haar invloed uit te spreiden van Frankrijk tot Napels en Parma. Haar dochters werden koninginnen, hertoginnen en invloedrijke hofvrouwen. Zo veranderde één Weense familie in een soort Europees supernetwerk avant la lettre. En hoewel de geschiedenis zich later niet altijd liet sturen — de Franse Revolutie maakte daar een einde aan — blijft het indrukwekkend hoe sterk huwelijken toen verweven waren met machtspolitiek. In de achttiende eeuw kon een bruiloft soms letterlijk belangrijker zijn dan een veldslag.

Zeven Habsburgse zussen – mijn leeservaring

Wellicht had ik meer een roman verwacht, maar die verwachting moest ik al snel bijstellen. Het is echt een geschiedenisboek, vooral feitelijk en de vele, vele (60 pagina’s!) bronnen staan achterin vermeld. De foto’s van de zussen en het overzicht is prettig om bij de hand te houden. In het begin zijn er talrijke namen die langskomen en is het lastig om het goed te volgen.

Het boek is opgedeeld in hoofdstukken die jaren beslaan, van 1764 tot en met 1814.

Een mooie samenvatting over de zussen in het voorwoord:

Zeven zussen: zeven dochters, vier echtgenotes, drie moeders, twee koninginnen, twee abdissen, tenminste, in naam: Marianna, de waarheidszoeker, Marie Christine, de grand dame, Elisabeth, de kwaadaardige, verminkte schoonheid; Amalia, de getroebleerde dwarsligger, Carolina, de politica; de tragische bruid Josepha en ten slotte Antonia, die werd geofferd aan de goden van de Franse Revolutie. Hun verhaal in vele lagen; het is het verhaal van een grootste Europese familie, het verhaal van zeven vrouwen, even gewoon als buitengewoon, en het verhaal van de ineenstorting van een schitterende wereld in angstige tijden.

Je leert de zussen stuk voor stuk goed kennen en natuurlijk ook de zonen van Maria Theresia en alle belangrijke figuren uit de wereldgeschiedenis van die tijd. Ook leer je veel over de omstandigheden: de politiek wordt goed beschreven en de pokken als virus hakken er net zo diep in als de oorlogen.

En akelig bruggetje: een ieder zal weten dat de jongste, Marie Antoinette, uiteindelijk werd onthoofd. Haar verhaal is daarom het spannendst te noemen hoewel de andere zussen ook in omstandigheden leven die heel bijzonder waren. Mij sprak vooral haar verhaal erg aan. Door dit boek besef je des te meer hoe jong ze eigenlijk nog was toen ze naar Frankrijk werd gestuurd om te trouwen. Ze was de jongste van het gezin, en juist dat maakt haar lot extra aangrijpend. Tijdens het lezen krijg je soms echt een brok in de keel. Ook het afscheid van haar moeder is bijzonder emotioneel en dramatisch beschreven; en toch ook gebaseerd op de feiten.

Kostuums en entourage

Wat ik persoonlijk een beetje miste, was wat meer glitter en glamour in de beschrijvingen van de entourage, kostuums en hofmode. Als kostuummaakster heb ik me uitgebreid verdiept in de stijl van Marie Antoinette — zie ook de onderstaande foto’s, waarin ik jurken uit die periode draag en als het ware even in haar huid kroop voor de camera.

Natuurlijk begrijp ik heel goed dat dit in de eerste plaats een geschiedenisboek is en geen mode- of stijlboek. Toch had ik stiekem gehoopt nog iets meer te lezen over de kostuums, stoffen, kapsels en accessoires uit die tijd.

De fotokatern in het midden van het boek maakt echter veel goed. Het zijn stuk voor stuk prachtige afbeeldingen waar je als lezer regelmatig naar terugbladert. Ze geven de historische verhalen extra sfeer en brengen de wereld van de Habsburgse zussen nog meer tot leven.

Kostuums te koop via: Historique Couture

Madamme Tussaud

Al weer een tijdje geleden las ik het indrukwekkende boek ‘Petite’ van Edward Carey. Dit verhaal over de jeugd van Madamme Tussaud, is een roman en slaat naadloos aan op dit boek. Marie Tussaud wordt niet zozeer benoemd in ‘Zeven Habsburgse zussen’ maar de opmerking, over het hoofd van Marie Antoinette dat wordt ‘vereeuwigd door de gruwelijke Marie Tussaud’, begrijp je meteen als lezer. Ik heb wel mijn twijfels aan verslaggeving waarin zij als ‘gruwelijk’ wordt genoemd. (pagina 375). Ja, haar handelingen waren gruwelijk, maar had zij een keuze of deed ze dit om zelf de guillotine te overleven? Hoe dan ook, ik moest vaak denken aan het boek waarin ook vele hoofdstukken zich in Versailles afspelen.

Aanraders!

Ja zeker, niet alleen dit boek maar ook bovenvermeld boek. Beiden ideaal voor mensen die van geschiedenis houden en door alle feiten en verhalen de gebeurtenissen beter zullen begrijpen. Petje af voor de auteur. Het is een geschiedenis boek dat je graag nóg een keer zult lezen.