Interview Christiaan Duif – Scheuren in de toekomst
Onlangs las het het boek ‘Scheuren in de toekomst’ van Christiaan Duif. Zie hieronder de recensie. In deze blog een uitgebreid interview met de auteur. ‘Scheuren in de toekomst’ is in eigen beheer uitgegeven door Uitgeverij Helmholtz & Verbier. Het is een thriller van maar liefst 660 pagina’s en spannend tot de laatste ‘Epi-Epiloog’.
Interview Christiaan Duif
- Het centrale idee van het boek is communicatie tussen verleden en toekomst. Wanneer ontstond dit concept bij u, en wat maakte dat u er een thriller omheen wilde bouwen?
Dat idee ontstond pas later, toen het verhaal zich ontwikkelde. Het is niet zo dat ik daar een thriller omheen heb gebouwd, maar op een gegeven ogenblik bleek er behoefte aan zo’n uitvinding en heb ik het in het verhaal ‘ingebouwd’.
Het centrale idee van het boek is volgens mij niet alleen communicatie tussen verleden en toekomst, maar manipulatie van informatie in het algemeen. Doordat de personages in mijn boek ieder maar een deel van de werkelijkheid kennen, en ook niet alle informatie delen, trekken ze uit die informatie meestal de verkeerde conclusies. Zoals ChatGPT in een analyse stelt: ‘De werkelijkheid in de roman wordt dus niet simpelweg verborgen; ze wordt samengesteld uit onvolledige informatie, en verschillende waarnemers construeren verschillende werkelijkheden op basis van hetzelfde bewijsmateriaal.’ Ik kom, vooral in de politiek, steeds weer tegen dat je helemaal geen onwaarheden hoeft te zeggen om een verkeerd beeld van de werkelijkheid te geven. Vaak is een selectieve presentatie van feiten geven voldoende.
- De technologie in het verhaal voelt opvallend realistisch. Welke bestaande wetenschappelijke ontwikkelingen hebben u het meest geïnspireerd bij het schrijven van Scheuren in de toekomst?
Dat is gemakkelijk: het onderzoek dat op Starlab in Brussel echt plaatsvond. Er zit natuurlijk een beetje Science fiction bij, maar niet eens zo heel veel. Er werd aan AI en robotica gewerkt, aan ‘intelligente kleding’, aan stamcellen, er werd door een theoreticus werkelijk onderzoek naar de mogelijkheid van tijdreizen gedaan.
- Starlab wordt beschreven als een plek waar wetenschap, idealisme en innovatie samenkomen. In hoeverre is Starlab gebaseerd op bestaande onderzoeksinstituten of bedrijven?
Toen ik de eerste hoofdstukken van Scheuren in de Toekomst had geschreven en het aan mijn vrouw liet lezen – zij is altijd mijn eerste proeflezer – vroeg ik haar: ‘Wat klinkt het meest onwaarschijnlijke in dit verhaal?’ Zij antwoordde: ‘Dat zo’n bedrijf überhaupt zou bestaan.’
Toch was dat – zoals in het antwoord hierboven beschreven – het geval. En dat wist ze ook, natuurlijk, ik heb daar zelf gewerkt. Het was zo’n geval van truth is stranger than fiction. Maar dat was juist mijn aanvankelijke motivatie om dit boek te gaan schrijven. Ik had echt het gevoel dit móet in een spannend boek gebruikt worden. Starlab was zo inspirerend, megalomaan ook, het was fantastisch om daar een poos te werken. Ik heb eigenlijk een aantal zaken, de slogans die gebruikt werden, de onderzoeken die plaatsvonden, zelfs wat ‘afgeslankt’ omdat het anders te onwaarschijnlijk zou klinken.
Met het barsten van de dot-com bubble sleurden de luchtkastelen de realistische projecten mee de afgrond in. De dochteronderneming Starlab Barcelona bestaat nog steeds als succesvol onderzoeksbedrijf, maar is veel minder breed in onderwerpen.
- Dario’s verdwijning lijkt aanvankelijk een klassieke ontvoeringszaak, maar groeit uit tot een veel grotere kwestie. Wat wilde u onderzoeken met de vraag waarom iemand verdwijnt, in plaats van alleen waar hij is?
Het ging er natuurlijk om flink wat spectaculaire acties op te roepen. Dat het een spannend boek moest worden, stond voorop. Aanvankelijk was het alleen de start van het verhaal, iets spannends om de hoofdpersoon erin te betrekken. In het begin van het verhaal lijkt Dario vooral iemand die gevonden moet worden. Maar geleidelijk blijkt dat zijn verdwijning samenhangt met wat hij heeft ontdekt, met de belangen die daardoor worden bedreigd en uiteindelijk ook met de vraag hoeveel vrijheid iemand nog heeft wanneer hij over kennis beschikt die anderen willen beheersen.
Daarmee verandert ook de aard van het verhaal. Peter en de anderen zoeken niet langer alleen naar Dario; ze proberen er achter te komen in welk krachtenveld hij terecht is gekomen. En terwijl ze dat doen, ontdekken ze dat hun beeld van elkaar en soms zelfs van de werkelijkheid minder betrouwbaar is dan ze dachten.
- De personages zijn volgens de recensie niet duidelijk goed of slecht. Waarom vindt u het belangrijk om morele grijstinten centraal te stellen in uw verhaal?
Bij een complexe plot horen complexe personages. Het gaat er in het verhaal voor een groot deel om dat de hoofdpersonen niet helemaal samenwerken. Ze hebben andere oogmerken, andere loyaliteiten, of gewoon andere informatie op basis waarvan ze andere conclusies trekken. De hoofdpersonen hebben zich eigenlijk ontwikkeld zoals ik voelde dat het verhaal dat eiste, dat had ik niet van tevoren in een schema gezet.
Eigenlijk is de hoofdpersoon ook een beetje een charlatan, toch? (In het begin dan). Misschien zijn het mijn eigen eigenschappen flink uitvergroot: hij is slimmer, dapperder maar soms ook oneerlijker dan ikzelf ben.
- Naast spanning speelt ook liefde een belangrijke rol, vooral in de relatie tussen Peter en Eline. Waarom vond u het belangrijk om juist in een technologisch georiënteerde thriller ruimte te maken voor romantiek en menselijke verbinding?
Zoals ik hiervoor al aanstipte, is niet alles rationeel gepland. Ik had steeds het idee dat ik ook moest voelen wat het verhaal nodig had. Ik had intuïtief een idee van hoe het verhaal er uit moest zien, de thema’s en gelaagdheid, een aantal belangrijke gebeurtenissen, hoe het ongeveer zou eindigen.
Daarnaast verhoogt die menselijke verbinding voor mij juist de spanning. Zodra personages iets voor elkaar gaan betekenen, krijgen hun keuzes meer gewicht. Gevaar is veel abstracter wanneer alleen een idee of een uitvinding op het spel staat dan wanneer ook iemand betrokken raakt om wie je geeft.
Maar waarschijnlijk komt het gewoon doordat ik een onverbeterlijke romanticus ben.
- Ik ben door uw boek onderwerpen als kwantumcomputers, kunstmatige intelligentie en ASML beter is gaan begrijpen. Was het een bewuste ambitie om lezers ook iets te leren naast het vertellen van een spannend verhaal?
Het is mooi als het dat effect heeft maar het was niet het primaire doel. In het verhaal speelt die technologie wel een rol (het is ook eigenlijk een techno-thriller) maar ik wilde nooit dat het boek als een lesboek zou aanvoelen. De wetenschappelijke en technologische onderwerpen moesten in de eerste plaats onderdeel zijn van het verhaal en van de wereld waarin de personages zich bewegen.
Omdat veel van de hoofdpersonen wetenschappers zijn, vond ik het belangrijk dat hun werk, hun manier van denken en de technologieën waarover zij spreken geloofwaardig zouden zijn. Onderwerpen als kwantumcomputers, kunstmatige intelligentie en de rol van bedrijven als Lernout & Hauspie zijn bovendien niet alleen technisch interessant; ze raken steeds meer aan economische macht, geopolitiek en aan de vraag wie in de toekomst over bepaalde kennis en mogelijkheden beschikt.
Mijn ambitie was dus niet zozeer om lezers iets te onderwijzen, maar om nieuwsgierigheid op te wekken. Een thriller kan volgens mij meer doen dan alleen spanning bieden. Hij kan ook een deur openen naar onderwerpen waar de lezer zich anders misschien nooit in zou hebben verdiept.
- U gebruikt voetnoten om wetenschappelijke en technologische begrippen toe te lichten. Was u nooit bang dat zulke uitleg het tempo van de thriller zou vertragen?
Je hebt helemaal gelijk. In de Engelse versie – en alle verdere uitgaven – zijn ze komen te vervallen (het zijn er maar zes, overigens).
- In het boek klinkt een duidelijke liefde voor wetenschap door, onder meer in de passage over ‘The Deep Future’ en het najagen van een hoger ideaal. Welke boodschap wilt u meegeven over de rol van wetenschap in onze samenleving?
Wetenschap betekent voor mij in de eerste plaats nieuwsgierigheid: het zoeken, de drang om verder te kijken dan wat we al weten en om vragen te stellen waarvan het antwoord misschien pas veel later duidelijk wordt. In The Deep Future komt dat sterk naar voren. Daar gaat het niet alleen om praktische toepassingen, maar ook om het idee dat wetenschap iets kan bijdragen aan een toekomst die groter is dan ons eigen leven of onze eigen generatie.
Dat idealisme vind ik belangrijk. Veel wetenschappelijke vooruitgang begint immers niet bij de vraag wat onmiddellijk nuttig of winstgevend is, maar bij mensen die iets willen begrijpen. Tegelijkertijd probeer ik in het boek niet naïef over wetenschap te zijn. Wetenschappelijke kennis bestaat nooit helemaal los van macht, geld, politiek en menselijke ambities. Dezelfde ontdekking die enorme mogelijkheden biedt, kan ook worden misbruikt of door anderen worden toegeëigend.
De boodschap is daarom misschien vooral dat wetenschap zelf niet bepaalt welke toekomst we krijgen. Dat doen de mensen en instituties die besluiten wat we met die kennis doen. Juist daarom hebben we wetenschappers nodig die niet alleen in hun vak bekwaam zijn, maar ook blijven nadenken over de maatschappelijke en morele gevolgen van hun werk.
Ik hoop dat het boek iets van die verwondering over wetenschap overbrengt, maar ook de verantwoordelijkheid die ermee gepaard gaat. Een hoger ideaal najagen is waardevol, zolang we ons blijven afvragen voor wie die toekomst eigenlijk bedoeld is.
De passage waar je op doelt, dient ook om – naast de devotie van Starlabbers voor hun instituut/bedrijf te demonstreren – één van de betekenissen van de titel van het boek te verduidelijken. Starlab is eigenlijk zelf ook een persoonlijkheid in het verhaal.
- Na 660 pagina’s ben ik nieuwsgierig naar deel twee. Welk groter verhaal of thema van de Starlab-trilogie begint pas echt zichtbaar te worden na Scheuren in de toekomst?
Op de achtergrond in het eerste boek speelt inderdaad iets groters dat daarin maar heel vaag wordt aangestipt. Zo vaag en verspreid dat volgens mij nog niemand dat geraden heeft. En dat is de bedoeling ook, pas in deel twee wordt dat duidelijk. We hebben hier al genoeg spoilers besproken. ‘-)
Bonusvraag:
- Als de technologie uit uw boek morgen werkelijkheid zou worden, zou dat volgens u vooral een zegen zijn of juist een gevaar voor de mensheid? Waarom?
Dat is iets dat ik in deel twee ga onderzoeken. Het zou niet goed zijn daar al een vastomlijnd idee over te hebben. Voor mij is het ook een ontdekkingstocht; wanneer ik al een heel schema in mijn hoofd zou hebben, zou het wel een saai proces zijn (maar wel minder tot herschrijven leiden). Maar het is heel goed om nu, tijdens het schrijven van dat volgende deel, over deze diepgaande vragen na te denken. Het moet in de eerste plaats wel weer een spannend en verrassend boek worden!
Maar in z’n algemeenheid kun je wel zeggen dat we nog niet zo heel verantwoord met invloedrijke technologie kunnen omgaan. Op dit moment lijkt het me dus onwaarschijnlijk dat daar een onvoorwaardelijk ‘een zegen’ uit zal komen, maar wie weet.
Previous Post
