Hoe mijn smaak in boeken in 40 jaar veranderde

Daar zaten we dan. Mijn vriend en ik, op onze eerste vakantie samen in Griekenland. Inmiddels is hij alweer vele jaren mijn man, maar die vakantie zie ik nog zo voor me. Het was bloedheet. Zó heet dat je eigenlijk alleen nog maar een plekje in de schaduw zocht.

En wat las ik? Een boek waarin Ayla en haar metgezellen, gehuld in berenvellen, bibberend door de ijzige prehistorie trokken, blij als ze de winter weer hadden overleefd. Achteraf moet ik daar nog altijd om lachen.

Als ik terugkijk op ruim veertig jaar lezen, realiseer ik me hoe mijn smaak langzaam is veranderd. Niet van de ene op de andere dag, maar bijna ongemerkt. Eigenlijk ben ik samen met mijn boeken opgegroeid.

Mijn eerste echte liefde waren paardenboeken.

Natuurlijk las ik als kind van alles, maar zodra ik toe was aan mijn eerste romans wist ik precies waar mijn hart lag. Bento, de Zwarte Hengst van Ditha Holesch bijvoorbeeld. En natuurlijk verslond ik ook de beroemde reeks over The Black Stallion van Walter Farley. Ik kocht ze allemaal zodra ik er de kans voor kreeg.

Wat kon ik daarin verdwijnen. De vriendschap tussen mens en paard, de vrijheid, het avontuur… Ik leefde helemaal mee. En toen kwam de film. Een vreemde gewaarwording was dat. Want de film was prachtig, daar niet van. Maar tegelijkertijd merkte ik iets wat ik later nog vaak zou ervaren: een boek is zoveel rijker dan een film. Mijn eigen verbeelding bleek mooier dan welke camera ook kon vastleggen. In mijn puberteit bleef mijn liefde voor paardenboeken bestaan, maar er kwamen langzaam andere werelden bij.

En toen was daar ineens Ayla.

Wie in de jaren tachtig en negentig veel las, kent haar ongetwijfeld. De enorme boeken van Jean M. Auel over de prehistorie werden werkelijk verslonden. Iedereen leek ze te lezen. Sterker nog: opeens werden er zelfs meisjes Ayla genoemd. Voor wie zich ooit heeft afgevraagd waar die naam ineens vandaan kwam… waarschijnlijk hier.

Ook ik keek reikhalzend uit naar ieder nieuw deel. Die boeken maakten indruk. Niet alleen vanwege het avontuur, maar ook omdat ze een wereld tot leven brachten waar ik nog nooit over had nagedacht. Ik voelde de kou bijna van de pagina’s afkomen. Maar eerlijk is eerlijk. Ik heb de serie nooit helemaal uitgelezen.

Na een aantal delen merkte ik dat ik steeds vaker dacht: dit heb ik eerder gelezen. Het voelde alsof ik afscheid nam van een oude vriendin. Niet omdat zij veranderd was, maar omdat ik zelf langzaam een andere lezer werd.

Wie had toen kunnen vermoeden dat we veertig jaar later nog steeds over Ayla zouden praten? Misschien niet meer om de berenvellen, maar wel omdat die boeken een hele generatie aan het lezen hebben gekregen.

Ondertussen stonden thuis ook de boekenkasten van mijn ouders.

En daar begon misschien wel de grootste verandering. Ik las niet alleen de boeken die ik zelf uitkoos. Ik las ook wat mijn ouders lazen. Isabel Allende bijvoorbeeld. En natuurlijk Honderd jaar eenzaamheid van Gabriel García Márquez.Ik geef het eerlijk toe: ik begreep lang niet alles.

En al helemaal niet welke Aureliano nu weer welke Aureliano was.

Maar wat vond ik het geweldig om zo’n boek te lezen. Om er thuis over mee te kunnen praten. Om iets te begrijpen van een wereld die veel groter was dan de mijne. Achteraf besef ik dat boeken mij niet alleen verhalen gaven. Ze gaven mij ook geschiedenis. Ze leerden mij iets over andere culturen.

Over Zuid-Amerika. Over politiek. Over machtsverhoudingen. Over mensen. Heel vaak koos ik boeken helemaal niet zo bewust uit. Ze kwamen op mijn pad omdat ze bij de tijdgeest hoorden. Omdat vrienden er enthousiast over waren. Omdat mijn ouders ze lazen. Of omdat iemand zei: “Dit moet je echt eens lezen.” En daar ben ik nog altijd dankbaar voor.

Langzaam schoof mijn belangstelling op.

Ik ontdekte Margaret Atwood. Niet met The Handmaid’s Tale, zoals veel mensen misschien verwachten, maar met Boven water. Wat een kennismaking was dat. Daarna volgden nog veel meer van haar boeken, en inmiddels weet iedereen die mijn blog leest dat Margaret Atwood nog altijd een van mijn favoriete schrijfsters is. En zij bleef niet de enige.

Steeds vaker merkte ik dat ik me wilde vastbijten in romans die me iets leerden. Historische romans. Dystopische romans. Boeken over de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Romans van onbekende buitenlandse auteurs, die mij een inkijkje gaven in een land of cultuur waar ik anders nooit zoveel over had geleerd.

Natuurlijk maakte ik uitstapjes. Een thriller. Sciencefiction – 2001: A Space Odyssey en 2010 bijvoorbeeld. Een feelgoodroman. Waarom ook niet?

Maar telkens kwam ik terug bij boeken die me nog dagen, soms weken, bezighielden. Boeken die vragen stelden in plaats van antwoorden gaven. Boeken waardoor ik anders naar de wereld ging kijken. Als ik erop terugkijk, heb ik misschien nog wel het meeste geleerd van boeken die ik zelf nooit zou hebben uitgekozen. Juist daardoor ontdekte ik nieuwe schrijvers, nieuwe landen en nieuwe ideeën.

Misschien is dat ook wel de mooiste les die lezen mij heeft geleerd. Ga gerust mee met de stroom. Lees de bestseller waar iedereen het over heeft. Laat je een boek aanraden door een vriend, een recensent of iemand uit je familie. Maar blijf ook luisteren naar je eigen nieuwsgierigheid. Want ergens ligt dat ene boek te wachten dat jouw blik op de wereld voorgoed verandert.

Mijn smaak is in veertig jaar enorm veranderd.

Van paardenboeken naar prehistorie. Van Zuid-Amerikaanse literatuur naar dystopieën.

Van avonturen naar romans die mij uitdagen, ontroeren en iets leren over de wereld.

Maar één ding is nooit veranderd.

Ik lees nog altijd met dezelfde nieuwsgierigheid als dat meisje dat ooit ademloos Bento, de Zwarte Hengst opensloeg.

En ik hoop dat ik dat nog heel lang mag blijven doen.