Ik geef geen sterren. Ik lees boeken.

Een boek beoordelen. Hoe doe je dat eigenlijk?

Voor mij begint het antwoord heel simpel: ik lees het boek. Helemaal. Van de eerste tot en met de laatste bladzijde.

Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar voor mij is het de basis van iedere recensie die ik voor Boekrecensiesblog schrijf. Ik wil eerst weten wat een auteur mij als lezer wil vertellen, hoe het verhaal zich ontwikkelt en vooral waar het boek uiteindelijk uitkomt. Pas daarna ga ik bedenken wat ik ervan vind.

Ik lees dus niet alvast een paar hoofdstukken, blader wat heen en weer en kijk daarna wat anderen over het boek hebben geschreven. Mijn mening moet eerst van mijzelf zijn.

En eigenlijk begint het beoordelen van een boek al voordat ik de eerste zin heb gelezen.

De cover vertelt al een verhaal

Ik bekijk de cover. Natuurlijk omdat een mooie cover aantrekkelijk is, maar ook omdat een omslag iets kan vertellen over de inhoud en de sfeer van een boek.

Is de titel mooi vormgegeven? Past het beeld bij het verhaal? Is er aandacht besteed aan de typografie? En soms zie ik iets waarvan ik denk: hé, dat is bijzonder.

Dat laatste gebeurt regelmatig. Een boek kan bijvoorbeeld prachtig gebonden zijn, een bijzondere papiersoort hebben, een leeslint, mooie schutbladen of een illustratie die precies bij het verhaal past.

Voor mij hoort dat allemaal bij een boek.

Een boek is tenslotte niet alleen een verhaal dat toevallig tussen twee kaften zit.

Dan begint het echte werk: lezen

Daarna ga ik lezen. En ik lees het boek uit.

Niet omdat ik altijd alles fantastisch vind wat ik lees. Integendeel.

Soms denk ik halverwege: waar gaat dit heen? Soms erger ik me aan een hoofdpersoon. Soms vind ik een verhaal prachtig en soms wil ik het liefst even bij de auteur aanbellen om te vragen waarom hij of zij dit nu weer heeft bedacht.

Maar ik lees door.

Want een boek kan halverwege nog alle kanten op. Een personage dat ik eerst irritant vind, kan later ineens begrijpelijk worden. Een verhaal dat langzaam begint, kan uiteindelijk prachtig in elkaar vallen. En soms gebeurt precies het tegenovergestelde: een veelbelovend begin eindigt voor mij in een teleurstelling.

Dat weet ik pas als ik de laatste bladzijde heb gelezen.

Ik kijk verder dan het verhaal

Na het lezen begint voor mij eigenlijk een tweede fase.

Ik zoek achtergrondinformatie op. Wie is de auteur? Is dit een debuut of heeft deze schrijver al meerdere boeken gepubliceerd? Waar komt het verhaal vandaan? Is het gebaseerd op historische gebeurtenissen of actuele ontwikkelingen?

Ook de uitgeverij interesseert me. Welke boeken geeft deze uitgever uit? Is er bewust gekozen voor een bepaalde vormgeving? Wie heeft het boek vertaald, als het om een vertaling gaat? En soms wil ik juist weten waarom een boek op dit moment verschijnt.

Want een boek staat nooit helemaal los van de wereld waarin het verschijnt.

De actualiteit kan een boek opeens een heel andere lading geven. Een verhaal over oorlog, klimaat, migratie, politiek, sociale verhoudingen of geweld tegen vrouwen lees je anders wanneer zulke onderwerpen ook buiten je boekenkast dagelijks in het nieuws zijn.

De auteur hoort bij het boek

Ik verdiep me ook in de schrijver.

Niet om alles wat een auteur ooit heeft gezegd mee te wegen in mijn oordeel over een boek, maar omdat achtergrond soms helpt om een verhaal beter te begrijpen.

Heeft iemand jarenlang onderzoek gedaan naar een onderwerp? Is een verhaal gebaseerd op persoonlijke ervaringen? Heeft een auteur een bepaalde opleiding of achtergrond waardoor bepaalde thema’s terugkomen?

Bij een debuut vind ik het bijvoorbeeld interessant om te weten welke weg iemand heeft afgelegd voordat het boek er lag.

Dat betekent overigens niet dat een goede achtergrond automatisch een goed boek oplevert.

Een indrukwekkend cv kan geen slecht verhaal redden.

Wat doet de vorm?

Ik kijk ook naar de manier waarop een boek is gemaakt.

Hoe is de tekst ingedeeld? Zijn er verschillende vertelperspectieven? Zijn er brieven, dagboekfragmenten of andere vormen in het verhaal verwerkt? Hoe werkt de tijdlijn? Is de structuur ingewikkeld of juist heel eenvoudig?

En soms kijk ik daar misschien wat meer naar dan de gemiddelde lezer.

Ik ben nu eenmaal iemand die niet alleen het verhaal leest, maar ook graag kijkt naar hoe een boek gemaakt is.

Een mooi boek kan voor mij dus op verschillende manieren mooi zijn: door het verhaal, de taal, de personages, de vormgeving, de illustraties, de vertaling of juist door de manier waarop al die onderdelen bij elkaar passen.

En dan komt mijn eigen oordeel

Pas daarna schrijf ik mijn recensie.

En dat is nadrukkelijk mijn persoonlijke oordeel.

Ik geef geen sterren en geen punten. Een boek is voor mij geen hotelkamer die vier van de vijf sterren krijgt omdat de badkamer nét iets beter had gekund.

Bovendien vind ik het vreemd om een boek terug te brengen tot een cijfer.

Wat zegt 8,3 eigenlijk?

Dat zegt mij veel minder dan: dit boek bleef nog dagen in mijn hoofd zitten of de personages waren prachtig uitgewerkt, maar het verhaal kon mij uiteindelijk niet overtuigen.

Mijn recensies zijn daarom geen officiële beoordelingen. Ik vertel hoe ik een boek heb ervaren en waarom.

Tien jaar Boekrecensiesblog

Daarbij neem ik natuurlijk wel iets mee wat ik bijna tien jaar geleden nog niet had.

Inmiddels schrijf ik al ongeveer tien jaar voor Boekrecensiesblog. In die jaren heb ik heel veel boeken gelezen en heel veel recensies geschreven. Daardoor ontwikkel je vanzelf een soort leesbril.

Je gaat patronen herkennen.

Je merkt wanneer een verhaal origineel is en wanneer je iets al twintig keer eerder hebt gelezen. Je leert beter kijken naar taal, personages, opbouw en geloofwaardigheid. Je ontdekt welke schrijvers je weten te verrassen en welke boeken misschien technisch heel goed zijn, maar je persoonlijk helemaal niets doen.

En dan is er nog iets wat je niet uit een boek kunt leren: levenservaring.

Ik ben inmiddels 60 en lees intensief sinds mijn vijftiende. Dat zijn heel wat leesjaren.

Een verhaal over verlies lees je anders wanneer je zelf ouder wordt. Een personage van twintig kan je op je zestigste anders raken dan toen je zelf twintig was. Sommige thema’s krijgen door de jaren heen meer betekenis en andere juist minder.

Dat betekent niet dat mijn oordeel beter is dan dat van iemand van twintig.

Het is gewoon anders.

Eerst lezen, dan oordelen

Misschien is dat uiteindelijk wel mijn belangrijkste regel als recensent:

Eerst lezen. Dan nadenken. Dan pas oordelen.

Ik probeer een boek daarom niet te beoordelen vanuit wat ik vooraf van het onderwerp vind. Ook niet vanuit de mening van andere recensenten, de populariteit van de auteur of het aantal sterren dat het boek ergens anders heeft gekregen.

Ik wil het boek eerst zelf leren kennen.

Daarna mag ik er iets van vinden.

En soms betekent dat dat ik een boek geweldig vind. Soms vind ik het middelmatig. Soms ben ik teleurgesteld. En soms, zoals onlangs bij ‘Dodeman‘ van Uschi Cop, gebeurt er iets veel interessanters: dan vind ik het boek prachtig geschreven én ben ik het op belangrijke punten totaal niet met de boodschap eens.

Dat kan. Sterker nog, ik denk dat daar juist de waarde van lezen zit. Een boek hoeft mij niet altijd gelijk te geven. Het mag me ook boos maken, laten twijfelen, ongemakkelijk maken of een onderwerp laten zien waar ik liever niet te lang over nadenk. Als ik na het omslaan van de laatste bladzijde nog steeds met het boek in mijn hoofd rondloop, heeft het in ieder geval iets bij mij bereikt.

En daar heb ik liever een goed gesprek over dan vijf sterren.

Ook selfpublishers verdienen een eerlijke blik

Een grote uitgeverij achter je naam hebben is natuurlijk mooi. Maar een goed boek ontstaat niet automatisch bij een grote uitgeverij.

Steeds meer auteurs kiezen ervoor hun boek zelf uit te geven. Dat vraagt nogal wat: schrijven, herschrijven, redigeren, een cover laten maken, de vormgeving regelen, een drukker zoeken en daarna ook nog proberen ervoor te zorgen dat lezers het boek weten te vinden. Voor een selfpublisher kan een onafhankelijke boekrecensie daarom extra waardevol zijn. Niet omdat iedere recensie positief moet zijn. Juist niet.

Een auteur heeft uiteindelijk meer aan een recensent die het boek serieus leest en eerlijk vertelt wat hij ervan vindt, dan aan een paar vriendelijke regels die alleen bedoeld zijn om het boek te promoten. Bij Boekrecensiesblog lees ik een boek daarom eerst helemaal. Ik kijk naar het verhaal, de schrijfstijl, de personages en de opbouw, maar ook naar de vormgeving en de manier waarop het boek als geheel is gemaakt. Vervolgens verdiep ik me, waar dat relevant is, in de auteur, de achtergrond van het boek en de actualiteit rondom het onderwerp.

Daarna schrijf ik mijn persoonlijke recensie.

Dus ben je auteur of selfpublisher en heb je een boek geschreven waarvan je denkt dat het bij Boekrecensiesblog past? Dan mag je natuurlijk altijd contact opnemen.

Wie weet ligt jouw boek binnenkort bij mij op de leesstapel.

Maar één ding kan ik alvast beloven: ik lees het echt. Van de eerste tot de laatste bladzijde.