How to & Hoe boeken; nog steeds een hype?

Wie kent ze niet: boeken die beginnen met How to… of in het Nederlands Hoe…. How to Win Friends and Influence People, How to Stop Worrying and Start Living, Hoe word ik rijk?, Hoe overleef ik… Hoe word ik een leuk oud mens, Hoe word ik stinkend rijk zonder mijn bed uit te komen….? — decennialang domineerden ze de boekwinkels. Maar waar en wanneer begon dit fenomeen? Waarom werden deze boeken zo immens populair? En waarom verschijnen ze tegenwoordig nog maar mondjesmaat?

En vooral: waarom worden we zo moe van HOE boeken?

De geboorte van het How to-boek in Amerika

De wortels van het How to-genre liggen in de Verenigde Staten, aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Amerika was in die periode een land van snelle industrialisatie, urbanisatie en sociale mobiliteit. Miljoenen immigranten arriveerden met de hoop op succes. Er ontstond een sterke cultuur van zelfverbetering en individuele verantwoordelijkheid — het idee dat je jezelf kon “maken”. Lang leven de maakbaarheid!

Al in de late 1800s verschenen praktische handleidingen over etiquette, ondernemerschap en persoonlijke ontwikkeling. Maar het genre kreeg echt vorm in de jaren 1910–1930. Een belangrijke pionier was Dale Carnegie, wiens boek How to Win Friends and Influence People (1936) een wereldwijd succes werd. Het boek verkocht miljoenen exemplaren en wordt nog steeds gedrukt.

In dezelfde periode verschenen titels als:

• Think and Grow Rich (1937) – Napoleon Hill
• How to Stop Worrying and Start Living (1948) – Dale Carnegie

Deze boeken combineerden praktische adviezen met psychologische inzichten en het idee dat succes maakbaar was.

How to – verspreiding naar de rest van de wereld

Na de Tweede Wereldoorlog verspreidde het ‘How to’-concept zich snel naar Europa en andere delen van de wereld. De wederopbouwperiode bracht economische groei, sociale mobiliteit en een toenemende middenklasse. Net als in Amerika ontstond behoefte aan gidsen voor carrière, opvoeding, relaties en persoonlijke groei.

In Nederland en België werden vanaf de jaren zestig en zeventig steeds meer zelfhulp- en praktische gidsen vertaald of lokaal geschreven. In de jaren negentig en begin 2000 bereikte het genre opnieuw een hoogtepunt met boeken over management, timemanagement, opvoeding en persoonlijke effectiviteit.

Bekende internationale voorbeelden die vrijwel iedereen kent:

• The 7 Habits of Highly Effective People – Stephen R. Covey
• Men Are from Mars, Women Are from Venus – John Gray
• Rich Dad Poor Dad – Robert Kiyosaki
• The Secret – Rhonda Byrne
• Hoe word ik een rat – Joep P.M. Schrijvers
• Hoe overleef ik… (Francine Oomen) – voor jongeren

Deze titels werden vertaald in tientallen talen en verkochten wereldwijd miljoenen exemplaren.

Waarom werden How to-boeken zo immens populair?

De enorme populariteit van How to-boeken is te verklaren door verschillende samenhangende factoren. Allereerst boden ze de belofte van controle. In een snel veranderende wereld vol economische, sociale en technologische verschuivingen gaven deze boeken houvast. Ze wekten de indruk dat je met de juiste stappen en inzichten grip kon krijgen op je leven, je carrière en je relaties. Daarnaast waren ze bijzonder toegankelijk: de titels waren direct, duidelijk en oplossingsgericht. En vaak vooral ook heel leuk. De boeken werden immens populair en de gekste titels en onderwerpen werden uitgegeven. Saaie titels veranderden in titels die vooral ook leuk waren om mensen op een verjaardag of voor de feestdagen te geven. Geen zware theoretische beschouwingen, maar praktische adviezen en concrete stappenplannen waarmee de lezer meteen aan de slag kon.

Yes, you can!

Vooral in de Verenigde Staten sloot het genre naadloos aan bij het ideaal van de Amerikaanse droom — het idee dat succes voortkomt uit persoonlijke inzet, discipline en de juiste mindset. Wie bereid was aan zichzelf te werken, kon vooruitkomen. Tot slot speelde ook de toenemende individualisering vanaf de jaren zestig een belangrijke rol. Mensen gingen zich minder richten op tradities, religieuze kaders of vaste maatschappelijke structuren en maakten steeds meer persoonlijke keuzes. Zelfhulpboeken boden in die context richting en antwoorden, en vulden zo een leegte die was ontstaan door het wegvallen van oude zekerheden.

Marketingkracht

De simpele titelvorm — How to… — werkte als een belofte. De lezer wist precies wat hij of zij kon verwachten. Het Amerikaanse idee van in één klap je hele leven kunnen veranderen, als je maar…. Spreekt de meer nuchtere Europeaan minder aan. Desalniettemin worden How to en Hoe boeken vaak perfect gepromoot waardoor er toch nieuwsgierigheid is naar Hoe kan het wellicht anders?

Waarom verschijnen ze nu minder?

Hoewel zelfontwikkeling nog steeds populair is, worden klassieke How to-boeken minder frequent uitgegeven. Dat heeft verschillende oorzaken:

Door Internet en Youtube zijn How to en Hoe boeken helemaal vervangen in sneller filmpjes. Waar men vroeger een boek kocht om iets te leren, zoekt men nu online. Tutorials, podcasts, blogs en online cursussen hebben een groot deel van de praktische markt overgenomen.

Daarnaast is er ook een verschuiving of uitbreiding te noemen op dat ene boek: Coaches, influencers en experts bieden hun kennis vaak direct online aan via betaalde programma’s, webinars of sociale media. Het boek als basis, maar knoop er gerust ene hele cursus of workshop aan vast. Kassa!

Los daarvan zijn er zoveel How to en Hoe boeken verschenen over maakbaar succes, geluk, productiviteit en rijkdom dat de meeste mensen er een beetje moe van zijn. Veel nieuwe titels herhalen oude ideeën in een iets andere verpakking. Lezers zijn bovendien sceptischer geworden over simpele succesformules. Er is meer aandacht voor nuance en wetenschappelijke onderbouwing en verdieping. Snelle successen? Ja leuk, maar echt serieus wordt het iet meer genomen.

Het genre bestaat nog steeds wel hier en daar, maar de titelvorm is vaak veranderd. In plaats van How to Be Happy zie je nu titels als Atomic Habits, Deep Work of Grip. De directe “How to”-formule is subtieler geworden.

How to – Hoe trek ik een conclusie:

De How to-boeken ontstonden in Amerika in een tijd van groei en ambitie en verspreidden zich in de 20e eeuw wereldwijd. Ze werden immens populair omdat ze hoop, structuur en concrete stappen boden in een complexe wereld. Hoewel de klassieke titelvorm minder zichtbaar is, leeft het genre voort — alleen in een modernere jas.

De behoefte aan zelfverbetering is namelijk niet verdwenen. Alleen de manier waarop we advies consumeren, is veranderd.

Mijn absolute favoriet; geen How to boek, maar een How to-roman:

‘Hoe word ik een andere vrouw’ van Lorrie Moore, vertaald. Oorspronkelijke titel: Self-help.