Wilde Bára – Božena Němcová

‘Wilde Bára’ is geschreven door de Tsjechische auteur Božena Němcová en vertaald door Kees Mercks. het is uitgegeven door Uitgeverij Pegasus. De uitgave werd mede mogelijk gemaakt door Albert-Jan Postma, honorair consul van Tsjechië, Jacques Duivenvoorden, Max van Alphen en de genereuze bijdrage van diverse particulieren sponsoren.

De oorspronkelijke titel Diva Bára komt uit 1856. Deze vertaling is naar aanleiding van een heruitgave uit 1967.

Božena Němcová

Božena Němcová (1820–1862) geldt als de meest invloedrijke Tsjechische schrijfster van de 19e eeuw en haar werk blijft tot op de dag van vandaag populair in Tsjechië. Ze wordt beschouwd als een sleutelfiguur in de Tsjechische literatuur, vooral omdat ze de overgang markeert tussen de romantiek en het realisme. Haar verhalen en romans staan bekend om hun levendige beschrijvingen van de natuur, het alledaagse leven op het platteland en de belevingswereld van gewone vrouwen en meisjes. Daarin toonde ze een diep inzicht in de menselijke ziel en de maatschappelijke structuren van haar tijd.

Němcová was niet alleen een getalenteerd schrijfster, maar ook een sociaal bewogen denker. In haar werk kwam ze op voor gelijkheid en rechtvaardigheid, met name voor vrouwen, en ze pleitte voor een actievere en zelfstandigere rol van vrouwen in de samenleving. Haar ideeën en thema’s vertonen opvallende overeenkomsten met die van progressieve Franse schrijfsters zoals Germaine de Staël en George Sand, van wie ze openlijk bewondering had. Net als zij gebruikte Němcová literatuur als middel om maatschappelijke normen te bevragen en emancipatie te bevorderen.

Haar bekendste werk, “De grootmoeder” (Babička), is een klassieker in de Tsjechische literatuur en wordt nog steeds veel gelezen. Dit boek, dat speelt in een dorpje in Oost-Bohemen, schetst een warm en realistisch beeld van het leven van gewone mensen, met een sterke nadruk op familiebanden, tradities en de kracht van vrouwen. Němcová’s stijl kenmerkt zich door poëtische beschrijvingen, een fijngevoelig psychologisch inzicht en een kritische blik op sociale ongelijkheid.

Wilde Bára: een portret van onafhankelijkheid en vooroordelen

De novelle ‘Wilde Bára’ is een indringend verhaal over een dorpsmeisje dat niet past in de heersende normen van haar tijd. Het boek speelt zich af in een fictief Tsjechisch dorp, geïnspireerd op plekken waar Němcová zelf heeft gewoond. Bára is een jong meisje met een opvallende persoonlijkheid: ze is moedig, onafhankelijk en heeft een uiterlijk dat afwijkt van de gangbare schoonheidsidealen. Door haar onconventionele gedrag en verschijning wordt ze door de dorpelingen ‘Wilde Bára’ genoemd en vaak buitengesloten. Haar moeder stierf kort na haar geboorte, en volgens het dorpsbijgeloof zou Bára een “wild kind” zijn, gebracht door een “middagheks”. Deze mythe versterkt de vooroordelen tegen haar, maar Bára laat zich niet klein krijgen. Ze groeit op als een sterke, zelfstandige vrouw die zich niets aantrekt van de oordelen van anderen. Samen met haar vader woont ze in een klein huisje aan de rand van het dorp.

Haar vader is vaak weg waardoor ze veel alleen is, maar trots toont ze het armoedige en zeer opgeruimde schone huis aan de vriendin die ze toch krijgt. Ze heeft ondanks alles haar leventje prima in orde.

Vriendschap

Elška is een meisje uit een geheel andere sociale klasse. Ondanks hun verschillen worden ze hartsvriendinnen, en Němcová beschrijft hun band met veel gevoel en diepgang. Deze vriendschap toont aan dat innerlijke waarden, zoals loyaliteit en oprechtheid, belangrijker zijn dan uiterlijk of sociale status. De manier waarop Němcová de gevoelens en gedachten van beide meisjes beschrijft, is typerend voor de romantische stijl en geeft het verhaal een tijdloze kracht. Al die tijd had ik nauwelijks in de gaten dat ik zo’n oud verhaal zat te lezen, het past net zo goed in deze tijd, ondanks de intense armoede en benauwde sociale banden in het dorpje.

Emancipatie en maatschappijkritiek

‘Wilde Bára’ is meer dan een simpel dorpsverhaal. Němcová gebruikt het om kritiek te leveren op de beperkte rol van vrouwen in de 19e-eeuwse samenleving en op de bijgelovigheid die het leven op het platteland domineerde. Bára’s karakter – vrij, moedig en onafhankelijk – weerspiegelt de idealen van de auteur zelf, die ook in haar eigen leven streed voor emancipatie en zelfbepaling. Het boek benadrukt dat ware schoonheid en waarde niet afhangen van uiterlijk of afkomst, maar van karakter en moed. Němcová’s boodschap is duidelijk: het loont om trouw te blijven aan jezelf, zelfs als de wereld je niet begrijpt.

De cover had van mij anders gemogen: een mooie afbeelding van het Tsjechische platteland van toen? Of een wilde, maar enorm sterke meid? Wellicht zoals deze alinea, mijn idee…? Nee, toch niet, veel te nep, maar zoiets gemaakt door een menselijke illustratrice had ik persoonlijk mooier geworden.

Wilde Bára – Mijn leeservaring

De schrijfstijl is vlot en totaal niet oubollig. Mede door de prima vertalingen, lees je deze novelle in één avond uit. De sfeer van het kleine dorpje op het platteland van toen is subliem.

Zonder al te veel te spoileren zou ik gerust willen aanraden deze dunne novelle zelf te lezen. Hoe ‘Wilde Bára’ haar moed toont en opkomt voor haar vriendin die in de problemen is, is erg leuk om te lezen en je zult de novelle met een glimlach dichtslaan. Emancipathie is van alle tijden en het bestaan van sterke vrouwen is een feit!