Kop – Martin Hendriksma

‘Kop’ is geschreven door de Nederlandse auteur Martin Hendriksma. De roman is februari 2026, uitgegeven door Alfabet uitgevers.

Op de binnenflaptekst en de achterkant prijken vele lovende recensies van recensenten uit kranten en boekhandels. Ik had het boek graag voor publicatie gelezen want ik weet zeker dat mijn recensie nóg enthousiaster zou zijn. Het is echt een pareltje en een waardevol boek over oorlog en vriendschap.

Nederlands-Indië

Als achtergrond informatie voor de context van dit boek: Na de Tweede Wereldoorlog, in 1945, werd Nederland geconfronteerd met een complexe en pijnlijke situatie in zijn voormalige kolonie Nederlands-Indië (het huidige Indonesië). De Indonesische onafhankelijkheidsbeweging, onder leiding van Soekarno en Mohammad Hatta, had op 17 augustus 1945 de onafhankelijkheid uitgeroepen, direct na de Japanse capitulatie. Nederland, verzwakt door de oorlog maar vastbesloten om zijn koloniale gezag te herstellen, besloot militaire actie te ondernemen. Nederlandse soldaten, waaronder veel dienstplichtigen en vrijwilligers, werden opgeroepen om de orde en het Nederlandse gezag in de archipel te herstellen. Voor velen van hen was dit een moeilijke opdracht: ze waren net teruggekeerd van de strijd tegen nazi-Duitsland en werden nu uitgezonden naar een ver en onbekend gebied, waar de lokale bevolking streed voor onafhankelijkheid.

Moeizame strijd

De strijd in Nederlands-Indië verliep moeizaam en werd gekenmerkt door guerrilla-oorlogsvoering, politieke spanningen en internationale druk. Rond 1946 escaleerde het conflict verder, met bloedige gevechten en wreedheden aan beide kanten. De Nederlandse overheid probeerde via militaire campagnes, zoals de Eerste Politionele Actie in juli 1947, de controle over strategische gebieden te herwinnen. Echter, de internationale gemeenschap, waaronder de Verenigde Staten en de Verenigde Naties, begon steeds kritischer te kijken naar het Nederlandse optreden. De strijd verloor geleidelijk aan steun, zowel internationaal als binnen Nederland zelf, waar de publieke opinie en politieke partijen steeds meer twijfelden aan de zin en rechtvaardigheid van de oorlog. Dit vormde het begin van een langdurig en pijnlijk dekolonisatieproces, dat uiteindelijk in 1949 zou leiden tot de erkenning van de Indonesische onafhankelijkheid.

Kop – het verhaal

Het verhaal vangt aan in deze tijd als een vrouw, sinds kort weduwe van Sybolt, een brief ontvangt van een ene ‘Eddy’. Het is duidelijk dat ze, Lien genaamd, hier heel erg door is aangeslagen. Toch vertelt ze dit aan haar dochter en een paar dagen later brengt haar dochter haar naar de locatie waar Eddy haar heeft uitgenodigd. De locatie is een restaurant aan de dijk met uitzicht op de rivier. Lien is bloednerveus en denkt terug over wat haar man vertelde over Eddy waarmee hij samen in 1946 in Nederlands-Indië als soldaat verbleef. Niet veel eigenlijk… maar toch genoeg om Eddy te willen ontmoeten en zijn kant van het verhaal te horen.

Tweede verhaallijn & perspectief

Tegelijkertijd is er een tweede verhaallijn, geheel geschreven in de ‘je’ vorm over Sybolt vanaf zijn prille jeugd in Friesland. Het perspectief is in eerste instantie even wennen. Als lezer neem je aan dat Lien dit verhaal vertelt, echter aan het einde van deze roman staat je een verrassing te wachten. Dan leer je de ‘ik’ persoon kennen die het verhaal vertelt.

Ik volg het spoor terug, zo ver als ik kan. Ik heb je eerst een eiland gegeven, een oorlog, een hond. Twee pestkoppen van broers die op hun manier over je waken. Een armzalig Frans meisje dat een verlangen bij je opwekt naar meer. Nu wordt alles zo langzamerhand menes, Op mijn bureau heb ik alles verzameld: de boeken, de brieven, kopieën va het fotoalbum, verslagen van de commandanten, uitgetypte interviews.

Vier kameraden – vier vrienden

Sybolt heeft de oorlog overleefd met zijn broers door zich te verschuilen op een eiland op een meer in Friesland. Deze periode wordt erg mooi beschreven en hierdoor begrijp je als lezer waarom Sybolt, na de bevrijding, zich aanmeldt als soldaat om naar Nederlands-Indië te gaan. Hij leert hier drie jongens kennen en met zijn vieren vormen ze een hechte eenheid. De hechte eenheid houdt echter geen stand als Sybolt een brief van een meisje krijgt uit Nederland en hij ter plekke verliefd op de foto van haar wordt. Eddy echter ook. Kop of munt. Wie gaat haar veroveren en wat zij de geloven voor hun vriendschap.

Kop – Prachtig verhaal

Ik heb zelden zo weinig ‘gespoilerd’ in een recensie als in deze. Dit doe ik bewust. Als je eenmaal door het eerste gedeelte van het boek bent, dit komt enigszins traag op gang, gaat het verhaal snel en ben je niet meer in staat het boek dicht te klappen. Het zit knap in elkaar en het einde is zeer geloofwaardig. Wat er in de oorlog heeft afgespeeld is intens triest en zeer begrijpelijk dat zowel Sybolt als Eddy dit de rest van hun leven ‘meenemen’.

Schrijfstijl

Het boek is mooi beeldend geschreven, niet te emotioneel (dat is het verhaal op zichzelf al), en in beide tijden de juiste sfeer. Het eindigt niet zoals in een feelgoodroman waarin Eddy en Lien elkaar in hun armen sluiten, maar meer als acceptatie van een groot verdriet.

Een dikke aanrader voor de lezer die van literatuur houdt; maar niet te moeilijk, een begrijpelijk, realistisch verhaal en vooral menselijke gevoelens.